Neat e Vereina – ina cumparegliaziun
In sguard sin l’istorgia dals tunnels grischuns sveglia chapientscha per la Neat

Da Claudia Cadruvi / ANR 

Blers scurlattan ozendi il chau pervi da la Neat che custa prest il dubel che planisà. Willy Altermatt è stà il schef-inschignier dal Vereina. L’anr ha vulì savair tge ch’el pensa da la Neat. «Il tunnel dal Vereina e dal Gottard na sa laschan betg cumparegliar», di Willy Altermatt. Ma sche l’anteriur schef da construcziun da la Viafier retica raquinta da sias experientschas cun il «pitschen» Vereina, chapeschan ins in zic meglier las difficultads cun il tunnel dal Gottard. 
Altermatt è stà manader dal project per la lingia dal Vereina davent da las emprimas ideas il 1975 fin tar l’inauguraziun il 1999. 

Autras premissas al Vereina 
Gia baud ha il team dad Altermatt stuì preschentar ina calculaziun da custs. «Nus savevan sulet nua ch’il tunnel cumenza e nua ch’el sorta», sa regorda l’inschigner dals emprims preventivs. Ils detagls davart la tecnica da viafier, ils standards da segirezza, da communicaziun e las pretaisas per l’ambient n’eran anc betg enconuschents. Il 1985 han ins lura fatg il preventiv general per la debatta en il parlament. Quest preventiv n’è betg vegnì surpassà. 
«Nus avevan bunas indicaziuns davart la geologia», declera Altermatt. Dad ina vart haja quai da far cun la grondezza dal project, da l’autra vart era cun la structura dal terren e dal grip che porscha meglras premissas che al Gottard. 

La gronda surpraisa 
Tuttina hai era dà surpraisas. «La tecnica da viafier veva tuttenina fatg in grond progress. Ils standards da segirezza eran sa midads», declera Altermatt. Quests standards ed il svilup da pretschs han la finala custà 33 milliuns francs dapli. Per quest surpli n’han ins betg duvrà las reservas, mabain dumandà in credit supplementar il 1994. 
«Tar in bajetg ch’ins planisescha e bajegia durant decennis n’èsi betg pussai-vel d’elavurar gia l’entschatta tuts de-tagls. En in tunnel vegnan anc vitiers las malsegirezzas geologicas», di Altermatt. El ha perquai ina tscherta chapientscha per las difficultads cun la Neat, ed el fa era attent: Il tunnel dal Vereina hajan ins pudì chavar orizontal tras il culm. Il Gottard cun il tumbin vertical a Sedrun saja pli pretensius. Plinavant porschia il massiv tuatschin bler pli grondas difficultads che prevesì. 

Bajegiar tunnels avant tschient onns 
L’entschatta dal 20avel tschientaner ha la Viafier retica perfurà blers tunnels sin las lingias vers Arosa e sur l’Alvra. Ils problems da lezs temps: 
Tar il tunnel da l’Alvra han ils construiders gì da sbatter cun aua. En auters tunnels han gas, fieu u gip procurà per problems. Il tunnel Spundetscha sin la lingia vers Arosa han ins stuì tatgar duas giadas. «L’emprima giada è rut en tant material ed aua ch’ins ha stuì furar in nov tunnel», di Gian Brüngger che lavura sco planisader tar la Viafier retica. Il medem problem hajan ins gì tar il Lötschberg (14,8 kilometers), nua ch’ins haja stuì guntgir l’aua cun in tunnel en furma d’in «s». 
Brüngger fa attent ch’i dat mintgatant era pir suenter la perforaziun da tunnels problems. In bun exempel èn ils tunnels Magnacun e Tasna en l’Engiadina Bassa. Quels dus tunnels hajan ins construì avant circa 90 onns. La construcziun saja stada pli u main nunproblematica malgrà la zona difficultusa. Persuenter chaschunia il mantegniment problems. Ins stoppia savens sanar ils dus tunnels. 

Segirezza custa ozendi dapli 
«I n’è betg simpel da chapir co ch’ils custs sa sviluppeschan entaifer in tal project», di Altermatt. Il Vereina saja l’emprim era stà planisà cun duas staziuns per cruschar en il tunnel. Ma durant la planisaziun en detagl hajan ins tuttenina constatà ch’ins sto midar quest concept e lavurar cun duas lingias e be ina staziun. Talas midadas chaschunian custs. 
Tar la Neat sajan ils standards da segirezza (trens da salvament, staziuns multifuncziunalas, tunnel da fugia, ventilaziun etc.) ina chaussa fitg cumplexa. 
Ed anc ina davosa dumonda: Quant avessi custà, sch’ins avess stuì integrar en il Vereina in ulteriur tunnel da segirezza – uschia sco quai ch’i vegn pretendì oz en il Gottard?
«Radund 60 milliuns francs dapli be per il tunnel» calculescha Altermatt a moda spontana e sin fundament dals pretschs dal 1985. -Quests 60 milliuns tanschessan dentant be per la rusna senza la minima infrastructura. 

Cifras e custs dal Vereina e da la Neat 
Altermatt e ses team han tegnì en ils custs da 571 milliuns francs ch’els avevan calculà per il project il 1985. Sch’ins na quinta betg la chareschia è il project schizunt vegnì sis milliuns francs pli bunmartgà che planisà. Per gulivar la chareschia ha la confederaziun lubì il 1997 in credit supplementar da 170 milliuns. Il tunnel dal Vereina ha ina lunghezza da 19,1 kilometers. 
Il tunnel da basa al Gottard mesira 57 kilometers (Erstfeld–Bodio). 
Per l’entira Neat, inclusiv Lötschberg, avevan ins calculà il 1999 custs dad 11 milliardas, plus ina reserva dad 1,7 milliardas francs. En la votaziun dal pievel han ins discurrì da 12,8 milliardas. Dapi il favrer quintan ins cun 16,4 milliardas. En quests custs n’èn betg cumpigliads: chareschia, taglia sin plivalur ed il svilup da la tecnica da segirezza. 41 pertschient dal tunnel dal Gottard è da preschent perfurà. Las lavurs cuzzan probabel anc fin il 2016.