Nus e l’America
Rinforzar l’Europa sco partenaria 

Da Guiu Sobiela-Caanitz
 
Dapi l’entschatta dal tschientaner datti in profund malesser tranter ils Stadis unids (SU) e plis da ses alliads en l’Europa, ils quals mettan en dumonda la sabientscha da la politica exteriura da la superpussanza, cunzunt en il mund arab. Ma gnanc ils regents europeans ils pli critics na vulan renunziar a la solidaritad fundamentala sur l’Ocean atlantic. 
Schizunt en pajais neutrals sco la Svizra, l’Austria, l’Irlanda e la Svezia èn ins conscient dals entretschaments da tutta sort cun il grond pajais tranter ils dus oceans. La gasetta che la stimada lectura ed il prezià lectur tegnan en maun resulta da la lavur d’in’equipa svizra vi d’indrizs electronics americans. Pervi da nossa vischinanza e schizunt intimitad cun la patria da Michael Moore, nua che blers da nus èn ids ed han parents u amis, vegnan nossas divergenzas cun ils SU quasi dispitas da famiglia, pia da quellas ch’ins maina savens senza misericordia. Co vai vinavant cun las relaziuns tranter las duas rivas da l’Atlantic? A questa dumonda prova da respunder in essai (1) publitgà en favrer 2004 e scrit dal politolog franzos Simon Serfaty, directur da la partiziun europeana al Center da studis strategics ed internaziunals a Washington, pia insatgi ch’enconuscha bain las duas varts.      

Ina politica cuminaivla efficazia 
Il crap da fundament da las relaziuns sur l’Atlantic han tschentà, tenor Serfaty, in American ed in Franzos, numnadamain president Harry Truman (1884–1972) e Jean Monnet (1888–1979), emprim parsura da la Cuminanza europeana per la cotgla e l’atschal. Ils SU sut la presidenza da Truman (1945–1953) n’astgavan betg «bandunar l’Europa [dal vest]; quai avess surlaschà la Germania battida a l’arbitrariadad da ses vischins e dà plainpudair a las ambiziuns sovieticas ed a la tirannia communista (…). Ils SU han pia sa decidids sin invit da plis pajais europeans. Igl è resultà ina politica efficazia, grazia a lezza convergenza ed e l’encletg dals Americans per lur interess cuminaivels cun l’Europa (…). President Truman ha chaschunà ina vaira revoluziun diplomatica, (…) aspirond ad in’Europa nova, pli unida e pli paschaivla, ed ina convivenza transatlantica sco basa d’in urden internaziunal nov. Que-sta visiun pudeva gartegiar mo sch’ins l’enclegeva sco americana ed europeana enina, pia sch’ils SU, respundend als giavischs da l’Europa, rescuvrivan lur ragischs europeanas, e sche lezza sa deva ina identitad cuminaivla nova» (pp. 60– 63). L’idea d’unir ils stadis da noss continent sin ina basa d’egualitad n’era betg nova: «Gia 1929, tar la Societad da las naziuns, han ins udì in discurs romantic che proponiva da stgaffir ils Stadis unids da l’Europa e ch’ins ha lur emblidà svelt. Il poet Saint-John Perse aveva scrit lez discurs per il poet Aristide Briand» (p. 100). Saint-John Perse è il pseudonim dal diplomat franzos Alexis Léger (1887–1975), premi Nobel da litteratura 1960; Briand (1862–1932), premi Nobel da la pasch 1926,  è stà pli-ras giadas minister da l’exteriur e schef da la regenza franzosa. 

Ina visiun realisada 
Suenter la segunda guerra mundiala ha Monnet surpiglià il patratg da Briand e Léger cun in’autoritad tant pli gronda ch’el aveva fatg part da la «France libre» durant l’occupaziun tudestga: «El bramava da strenscher ils stadis da l’Europa en in corset uschè stretg ch’i na possian pli al schliar. Lezza giada tunava quai sco ina paraula; ma lura tge epos! (…) Monnet anticipava ina realitad pli auta che la sia e quella da ses contemporans (…). El leva ‘impedir il return dals naziunalissems’ en pajais oramai ‘memia stretgs’ (…). L’America salida adina vistas d’uniun en l’Europa, abstrahond da lur dimensiuns. Gia 1871 ha president Ulysses G. Grant sa declerà cuntent da l’unificaziun da Germania (…). Las con-sequenzas da duas guerras mundialas ren-devan ils stadis europeans da 1947 de-pendents dals SU (…). Quests sustegnevan totalmain la visiun da Monnet d’in’Europa integrada, (…) unida e ferma» (pp. 101–103). Serfaty suttastritga il success, tut en tut, da lezza politica atlantica cuminaivla: «En l’Irlanda, Grezia, Spagna e Portugal ha la penetraziun da l’Europa chaschunà ina prosperitad economica ed ina stabilitad politica nunditgas» (p.159). Quai n’è betg tut: «Las naziuns europeanas vegnan commembras da l’Uniun europeana (UE) (…). Las criticas drizzadas a sias instituziuns ed a lur umans n’impedeschan betg d’admirar il success d’ina construcziun europeana che ha superà las previsiuns las pli optimistas (…). La bellezza da mintga pajais e cuntrada (…) vegn rinforzada da lur integraziun cun lur nodas principalas, sco lur vervas, cuschinas, isanzas euv.» (pp. 148-149). 

La vanagloria d’extremists politics 
Serfaty menziuna in auter success da la politica cuminaivla transatlantica: «L’Uniun sovietica è vegnida superada e n’exista betg pli» (p. 66). Trais pajais europeans, annectads da Stalin en violaziun dal dretg internaziunal, èn ussa commembers da l’UE. Ma gist la fin da l’imperi sovietic ha transfurmà ils SU: «L'empruvament imperial», uschia ha l’autur entitulà ses essai. El cuescha explicitamain als SU lur vocaziun imperi-ala: «La [guerra da] Bosnia 1992–1995 ha cumprovà quant fitg ch’i basegna la pussanza dals SU e ch’i na dat anc nagina alternativa a lur preponderanza» (p. 118). Ma l’autur crititgescha «l'empruvament da la stravaganza, il qual resulta da las resistenzas a la tentativa americana da sfurzar si al mund ils princips, las instituziuns e structuras economicas e socialas dals SU» (p. 196). In prominent adversari american da lezza politica s’exprima anc pli clera-main: «Oz occupan ils SU ina posiziun mundiala da pussanza che nagin stadi e gnanc in’allianza na po metter en dumonda. Ils SU pon perder lur predominanza mo faschond sezs sbagls. Gist quai fani ussa, perquai ch’i èn dominads d’extremists politics cun in spiert missiunar ed ina vanagloria fitg ferms. Lezs extremists, abusond da la pussanza americana, han indeblì noss pajais dapertut empè d’al rinforzar» (2). 

Scumetter per l’uniun 
Serfaty menziuna «il drama d’uss en l’Irac e la tragedia anc mendra che maina il Proxim Orient mintga di vers l’abiss» (p. 15), plinavant «ils impediments che la regenza [da George W. Bush] metta sin la via da l’UE» (p. 157). Pertge? «Gia en la primavaira da 2001 han ins tschernì cunzunt adversaris ideologics da la construcziun europeana e da tractativas davart il Proxim Orient per las plazzas principalas da l’administraziun Bush» (p. 202). Ma l’autur, da l’autra vart, tira endament nossa «cuminanza da destin definida da valurs cumpatiblas, d’interess convergents e d’in’intimitad adina pli stretga» (p. 199) cun in’allusiun al privel dal terrorissem, confermà tragicamain ils 11 da mars a Madrid. Plinavant scusseglia’l cun insistenza da tschertgar il sustegn russ, sco che Chirac e Schröder fan adina puspè; quai fiss «ina narradad» («une folie») e «giess encunter l’istorgia da l’Europa» (p. 18). Ses recept: «Jau scumet sin in partenadi tranter in’America imperiala ed in’Europa unida (…) perquai che jau na crai betg che lez imperi cuzzia; plinavant sa fid jau che l’UE possia sa cumplenir» (p. 203). Gist il rinforzament da l’UE è ina premissa da lezza «scumessa» che fa endament l'expressiun taliana «cavalcare la tigre», pia pruvar da dumagnar ina situaziun desperada. Qua è Serfaty fitg cler: «I na dat nagina alternativa a l’UE» (p. 157), pia a quel urden da pasch tranter pievels europeans che ha mess fin a tschientaners vi-vids «en la sumbriva da las ambiziuns imperialas da las pussanzas» (p. 175). Quai renconuscha era «Newsweek», magazin redigì a New York e stampà a Winterthur, en ses numer dals 21 da zercladur: «L’UE va plaun a plaun da success a success, transfurmond l’Europa ed il mund» (p. 41). 

1) Simon Serfaty, La Tentation impériale. Paris (Odile Jacob, ISBN 2-7381-1368-0) 2004.2) George Soros, Die Vorherrschaft der USA -eine Seifenblase. Minca (Karl Blessing, ISBN 3-89667-255-x) 2004, p. 8.