«Nostalgia per il Mar mediterran»
Exposiziun da Placidus Spescha en il Museum da la natira 

(anr/fa) Las muntognas al attiravan, da la natira era’l fascinà, il pader da Mustér. Per il 250avel anniversari da Placidus Spescha han realisà l’Archiv chantunal grischun ed il Museum da la natira in’exposiziun extraordinaria. En l’archiv da la claustra da Mustér ed en l’Archiv chantunal grischun a Cuira sa chattan passa 50 cumponiments e toms scrits a maun dal pader da Mustér Placidus Spescha. Mo ina pitschna part da quellas lavurs è vegnida stampa-da. Sch’ins edescha ozendi ina tala ovra, alura vegn respectà l’original plainamain. Pli baud nun era quai il cas. Cun ils numerus emprests da Cuira e da Mustér vulan ins render attent a la valur da documents originals. L’autura da l’exposiziun è Ursula Scholian da Turitg. En occasiun d’in gir guidà ha ella preschentà gievgia a mezdi la vita e la lavur da l’alpinist e perscrutader da la natira pader Placidus Spescha. Ina buna trentina da persunas era preschenta. 

Exposiziun en trais parts 
L’emprim bloc da l’exposiziun porta il titel «In temp che sa mida». Qua badan ins las tensiuns ch’existivan durant quel temp tranter il 18- e 19avel tschientaner. L’incendi da la claustra en l’onn da guerra 1799 e pli tard l’exil a Puntina furman tenor Ursula Scholian ina gronda cesura en la vita da Placidus Spescha. A l’entschatta dal 19avel tschientaner mettan viadis d’exploraziun en dumonda il purtret da la terra: «Da las novas scuvertas da las scienzas da natira na prenda’l conuschientscha.» Betg mo il pader da Mustér ha fadia cun questas novas enconuschientschas, quai valeva er per auters contemporans sco p. ex. per Johann Wolfgang Goethe. Schebain che Placidus Spescha nun era damai en connex cun la scienza gist dal tut a l’autezza era’l sco ch’ella ha ditg in uman fitg pratic: «Cur ch’ins era vi dal realisar ils projects da vias sur il Pass dal San Bernardino e sur il Pass dal Spleia s’ha el engaschà per la construcziun d’ina ‘via laterala’ sur la Greina ed il Lucmagn.» 

Ina relaziun difficila 
Il proxim bloc è deditgà a la relaziun da «l’uman e la natira». El mussa quant dependent da l’ambient che l’uman era avant 200 onns. Causa lavinas ed auazuns murivan da quel temp blers umans. Per sa proteger avevan las vischnancas mo meds insuffizients. «Las propostas da Placidus Spescha per sa preservar meglier eran per da quel temp modernas ed effizientas.» Na pli dal tuttafatg actuals èn dentant sco ch’ella ha cuntinuà ses cussegls per nizzegiar pli intensivamain las resursas natiralas: Il curt temp da vegetaziun e la mancanza da terren fritgaivel han pretais gronds sforzs e midaments en l’agricultura. Anc adina actual èn però ses sforzs per la protecziun da l’ambient, che l’uman haja quità da la natira. «Ils ‘objects da protecziun’ èn sa midads, ses pleds engaschads valan dentant anc adina.» 

In alpinist cun corp ed olma
Las prestaziuns alpinistas da Placidus Spescha è il tema dal terz bloc: «Cun ses curaschi e ses savair è el stà bun d’arrivar sin inquala muntogna – per part perfin sco emprim, sco per exempel sin il Piz Valragn.» Ch’i saja surprendent quant precis ch’el saja stà capavel da mesirar cun meds fitg simpels las autezzas da las muntognas, ha ella manegià. En l’exposiziun chattan ins grondas reproducziuns da maletgs e dissegns dad artists da la Bassa che accumpagnavan il pader sin sias giras, sco er da sias chartas da geografia. Da quel temp era la vista da surengiu, giu dals pizs, anc insatge nov ed extraordinari. «Ils umans giu la val nun eran uschè segirs, sch’el aveva propi er vis giu da la muntogna il Mar mediterran», ha ditg Ursula Scholian, «u aveva Placidus Spescha forsa exagerà in zic?» 

L’exposiziun «Nostalgia per il mar mediterran» sur da Placidus Spescha en il Museum da la natira a Cuira dura anc fin ils 2 da favrer 2003.