Management da catastrofas en il Grischun: Ils gidanters 
diligents a la front.

Da Giachem Bott

Per dumagnar catastrofas dovri la collavuraziun dals stabs directivs communals cun ils pumpiers, la protecziun civila, ils uffizis chantunals, la ODC (Organisaziun directiva chantunala per cas da catastrofas e guerra), las medias, il militar ed il servetsch forestal. Sco quai ch’il pli nov exempel en Surselva mussa, pon ils organs forestals proponer mesiras praticas, favuraivlas e spert realisablas e surpigliar l’organisaziun, la direcziun, la direcziun e la surveglianza da quellas. Sco cussegliaders cumpetents èn els cuntanschibels dapertut durant ventgaquatter uras – ils gidanters diligents a la front.
Durant las grevas malauras han blers umans fatg prestaziuns extraordinarias en ils pli divers secturs. Las medias han rapportà surlonder en numerusas contribuziuns. Las prestaziuns dal servetsch forestal n’èn en quest connex betg vegnidas menziunadas commensuradamain. Lur rolla impurtanta en cas da catastrofas da la natira vegn perquai descritta sutvart.

Funcziunaris nunconvenziunals? 
Il manader regiunal da l’uffizi da guaud Surselva, inschigner forestal Arthur Sandri e ses collega inschigner forestal Luzi Schmid duain servir sco exempels: davent da l’emprima ura, pia dapi che las fermas precipitaziuns han cumenzà a chaschunar sbuvaditschs, bovas ed inundaziuns, èn els stads en acziun durant 15 uras a di senza far pausa, e quai durant passa 15 dis, inclus sondas e dumengias!
L. Schmid ha ina chomma en gip, va cun crutschas e fiss mo per 50% abel da lavurar – malgrà quai ha el sa laschà conduir da sia dunna cun l’auto baud la damaun en biro, ha registrà las datas dals passa 1000 cas da donns en il computer ed en il GIS (sistem d’infurmaziun geografic) ed ha fatg plans generals per mauns dal stab da crisa e dals uffizis chantunals.
A. Sandri ha visità tut ils lieus da donns, giuditgà la ristga restanta, cusseglià ils stabs directivs communals, organisà ulteriuras equipas per registrar ils donns (geologs, inschigners forestals regiunals e selviculturs da raiver d’autras parts dal chantun), ha proponì mesiras urgentas ed è s’occupà cun provisoris per il temp d’enviern e per la marschauna da primavaira 2003. Plinavant ha el recognoscà lieus da deponia da material ed ha daspera anc exercità ses uffizi da manader regiunal da la regiun forestala da la Surselva. Tar l’inspecziun dals lieus donnegiads sfundrava el mintgamai fin als schanugls en la glitta e stueva adina er anc tegnair en egl eventualas ulteriuras bovas u sbuvaditschs. En mintga cas – la cravatta è restada en stgaffa...

Coordinaziun a la front
Il sutsegnà è stà durant 10 dis activ (en substituziun dal stab da crisa chantunal e munì cun tut las cumpetenzas) sco coordinatur tranter ils stabs directivs da las vischnancas da Trun, Schlans e Rueun, l’ODC GR, ils uffizis chantunals ed il militar/servetsch civil en Surselva.
Las incumbensas eran las suandantas:
-	inspectar e giuditgar da la situaziun da donns (20 da november 2002)
-	examinar las pussaivladads d’engaschament dal battagliun da genia 27 e d’ina cumpagnia en servetsch senza interrupziun
-	fixar mesiras immediatas ed incumbensas a la truppa, ordinadas tenor prioritad
-	effectuar in concept da segirezza (observaziun, alarm, vestgadira da protecziun, vias da fugia etc. per la populaziun civila e per il militar)
-	formular intersecziuns cleras tranter militar, protecziun civila, pumpiers e meds civils
-	organisar las operaziuns spezialas; formular las mesiras, projectar e registrar. Stajar l’areal, procurar per material da construcziun sco laina, atschal, glera, emprestar maschinas da construcziun, organisar il transport da glera a laina, fixar ils alloschis, reglar ils quints e las spaisas. La gruppa forestala da Giswil OW è vegnida incumbensada cun la construcziun d’in rempar d’ual (ina gronda stgaffa da lain da ca. 1400m³) a Rueun (guardar Südostschweiz dals 12-12-2002, pag.5), entant ch’ils spezialists per la construcziun da rempars d’ual dal Principadi da Liechtenstein han construì in chanal da lain da ca. 100m lunghezza ed in profil interiur da 4-5 m ladezza a Schlans.
-	determinar lieus da deponia (material da terra e crappa, mutagls e ragischs da plantas, rument, autos demolida, material da terra contaminada d’ieli)
-	ordinar runcadas

La finamira era da pudair dar la truppa gia l’emprim di incumbensas cleras cun prioritads, per pussibilitar in engaschi motivà ed effizient gia da l’entschatta. Cun in fax a las 23.00 dals 20 da november avain nus pudì cuntanscher quai...
Il cader ha pudì elavurar durant la notg ils cumonds necessaris e l’autra damaun ha la truppa cumenzà cun la lavur en tut ils trais lieus donnegiads. Ils schuldads en servetsch senza interrupziun èn vegnids engaschads per incumbensas d’observaziun, da segirezza e da regulaziun dal traffic (traffic en direcziun unica).

Servetsch forestal e management da catastrofas 
Grazia a l’organisaziun decentrala èsi pussaivel en cas da catastrofas ch’il servetsch forestal po entrar en funcziun immediat a la front en las vischnancas e las regiuns, e sche necessari era da di e da notg en las regiuns vischinas. El dispona da vastas conuschientschas localas e professiunalas ed è abel da giuditgar privels da la natira. Il servetsch forestal procura per la registraziun e la documentaziun dals donns (sche necessari cun agid da geologs e/u fotografias or da l’aria), el gida a giuditgar las ristgas restantas ed a prender mesiras urgentas, po proponer – en substituziun dals stabs directivs da las vischnancas e surtut per auters uffizis chantunals (p.ex. Uffizi da construcziun idraulicas, Uffizi d’agricultura, Uffizi per l’ambient) – mesiras orientadas a la pratica, favuraivlas e spert realisablas, ed el surpiglia er l’organisaziun, la direcziun e la surveglianza da questas mesiras e stat a disposiziun da tuttas uras sco cussegliader. Ils gidanters diligents a la front procuran per in agir spert ed effizient en il management da catastrofas e manchentan mintgatant – or d’ina faussa modestadad – d’infurmar la populaziun (ed inqual deputà dal cussegl grond) davart lur lavur...