L’onn dals linguatgs – 2001 è stà l’onn europeic dals linguatgs

Dad Andrea L. Rassel

L’Uniun Europeana deditgescha mintg’onn ad in tschert tema. Quest onn èsi la tematica da las muntognas, l’onn passà è stà l’onn dals linguatgs. Las instituziuns linguisticas en tut l’Europa han fatg gronds sforzs da far attent la populaziun als linguatgs. Las undas da quests impuls èn tschessadas, i para d’esser temp per ina egliada enavos.

In bun temp per in onn dals linguatgs
Ils carstgauns fan diever dals linguatgs per communitgar gia dapi millis dad onns. I dat passa 6000 linguatgs sin noss mund e blers dals linguatgs moderns existan gia dapi plirs tschientaners. Pertge lura deditgar in entir onn als linguatgs e quai gest ussa? Resposta pon forsa dar trais puncts fitg actuals. L’onn 2001 è stà a la fin d’in decenni cun midadas drasticas e dramaticas pertutgant ils linguatgs. L’emprima è franc il svilup da l’englais en in linguatg propi global, la segunda è la schientscha creschida che blers linguatgs èn muribunds, la terza è la campagna triumfala da l’internet cun ses effect immens sin ils linguatgs.

Englais sco linguatg global
In motiv relevant per l’utilisaziun da l’englais en moda globala è segir che pli e pli blers carstgauns vulan communitgar in cun l’auter per motivs politics, commerzials u culturals. Per exempel è il dumber da commembers da l’ONU creschì da radund 50 sin la cifra actuala da 189 entaifer ils davos 5 decennis. Sin ils champs da l’aviatica, da la scienza e da la tecnologia dominescha l’englais gia dapi ditg. Quels secturs vegnan adina dapli impurtants e cun quai era l’englais. Quasi mintga trend cultural internaziunal en ils davos 50 onns è vegnì stgaffì en in pajais anglofon. Resultat da tut quests process è ch’il dumber da persunas che discurran englais è creschì enormamain. In quart da la populaziun mundiala fa diever da l’englais, ma be gist per ina da quatter persunas che dovran quest linguatg è l’englais la lingua materna.

L’onn 2100 vegn la mesadad dals linguatgs ad esser sparida
Ina da las consequenzas che l’englais è duvrà globalmain è segir che blers linguatgs han fadia da surviver. Bleras persunas sutvaliteschan lur agen linguatg en favur da l’englais. Ma dar la culpa per la mort da tscherts linguatgs a l’englais è franc simplifitgà memia bler. Linguas èn sa sviluppadas e scumparidas trasor en l’istorgia umana. Ma las prognosas dals scienziads che la mesadad dals passa 6000 linguatgs vegn ad esser sparida enfin l’onn 2100 fa propi in pau tema. Quai munta gea ch’ina lingua mora mintga duas emnas. Ma era quella prognosa fitg negativa po avair consequenzas positivas. Sche la schientscha dal privel mortal da nossas linguas è dasdà, pon ins cumbatter la tendenza negativa per linguatgs minoritars. Buns exempels nua ch’ins ha reagì al privel da perder in linguatg e cun quel ina cultura èn la charta europeica per las linguas minoritaras u regiunalas u l’artitgel 70 en la constituziun federala.

Lingua ed internet
In dals pleds novs dal decenni avant l’onn dals linguatgs è stà “la vischnanca globala”. Las distanzas sin noss mund èn vegnidas pli curtas. Responsabel per quest fenomen è sper la mobilitad creschida segir era l’internet. Il world wide web è vegnì inventà dals 1991 ed è creschì dapi lur en dimensiuns immensas. L’internet ha stgaffì ina nova alternativa per la communicaziun. Las qualitads da quella alternativa sa chattan insanua tranter il linguatg scrit e la lingua discurrida. Auter che sche nus discurrin visavi na datti nagina reacziun immediata u perfin parallela a quai che nus schain. Linguatg sin l’internet nun è permanent sco linguatg scrit, sche nus pensain a paginas da gasettas sin l’internet che sa midan avant noss egls, sch’i dat novas infurmaziuns. Ina qualitad centrala che la rait porscha è franc la spertadad e la derasaziun globala. Gest per linguatgs minoritars che nun avevan las resursas finanzialas per derasar infurmaziuns preschentas è l’internet ina enorma schanza. Ni distanzas lungas, ni muntognas èn impediments per l’internet. I nun importa finanzialmain sch’ins cuntanscha 10 u 1000 persunas. L’internet è in vehichel ideal per promover la diversitad linguistica.