Rumantsch a l’universitad da Genevra
Clau Solèr docescha rumantsch dapi 15 onns

Da Lucas Deplazes/ANR

Diversas universitads svizras offreschan studis da rumantsch. Turitg e Friburg disponan d’atgnas professuras rumantschas cun la pussaivladad da terminar ils studis cun il licenziat u schizunt cun il doctorat en rumantsch sco a Friburg. Er Son Gagl, Berna e Genevra porschan in’instrucziun rumantscha. Simona Dematté è tut intgantada da studegiar rumantsch a l’universitad da Genevra. Ella stat a Losanna e s’interessescha per la lingua e la cultura da sia mamma, Mierta Huonder da Segnas ch’è maridada a Basilea. Simona legia La Quotidiana e cudeschs rumantschs ed ha schizunt frequentà curs da rumantsch a Laax. Ella vul terminar ses studi cun l’examen en rumantsch. L’auditura genevrina Sunier-Induini emprenda rumantsch per enconuscher in pau la vita da nossa pli pitschna minoritad linguistica. Il rumantsch sco ina lingua latina saja fitg interessant per ella. Clau Solèr docescha gia dapi 1986 rumantsch a l’universitad da Genevra. Entant che sia assistenta Anne Zubler instruescha la grammatica e furma la basa linguistica, stattan per Solèr ils divers aspects da la lingua e da la cultura rumantscha en il center. Actualmain legia ed interpretescha el cun sias studentas e ses students l’ovra pretensiusa da Vic Hendry, “Cun l’auter a pèr”. In cudesch che dat ina buna invista en il viver, lavurar, crair e sperar d’in pitschen pievel muntagnard. Suenter dus onns ston ils students passar in examen a scrit ed in oral. A scrit ston els esser abels da translatar in text litterar dal rumantsch en franzos.

L’enconuschientscha da las linguas promova la coesiun naziunala
Sco quai che Solèr è s’exprimì envers l’anr haja l’instrucziun da rumantsch a Genevra duas muntadas. D’ina vart vesia el l’impurtanza sociopolitica. L’enconuschientscha da linguatg e cultura favuriseschia la chapientscha e la coesiun naziunala, è Solèr persvadì. Da l’autra vart sa tractia quai dal studi cumplementar d’ina lingua naziunala, d’ina lingua neolatina. Il studi da romanistica includia natiralmain er il linguatg rumantsch. “Nus accentuain qua a Genevra ord vista dal rumantsch in aspect interessant. Il rumantsch sco lingua minoritara viva ensemen cun ina lingua maioritara che dat la pussaivladad da l’analisa e da la preschentaziun da la plurilinguitad. Ils students che frequentan quests curs n’emprendan betg simplamain rumantsch, els daventan er conscients da la problematica d’ina convivenza bilingua”, punctuescha Solèr. Quai saja ina autra regla da convivenza che tranter dus blocs gronds ed equilibrads sco la Romandia e la Svizra tudestga.

Gronda chapientscha per las minoritads
L’universitad da Genevra haja demussà gronda chapientscha envers las minoritads linguisticas, ha Solèr constatà. Gia 1918 ha l’universitad da Genevra cumenzà cun prelecziuns davart lingua e litteratura rumantscha. L’onn 1932 è ina professura extraordinaria per rumantsch vegnida introducida definitivamain e surdada ad Antoine Vellelman. Ses succesurs èn stads tranter auter: Reto Rudolf Bezzola, Lezza Uffer, Ricarda Liver ed Iso Camartin. A partir da l’onn 1986 è Clau Solèr docent a Genevra, dapi 1999 cun in’incumbensa da 50 pertschient.

Curt e bun
Clau Solèr è naschì il 1950 a Lumbrein. Là ha el frequentà las scolas. Il gimnasi ha el fatg a Stans. 1973 – 1978 suondan ils studis da romanistica, rumantsch, talian e franzos a Turitg e Neuchâtel. 1978 – 1990 ha Solèr perscrutà la bilinguitad ella Sutselva, quai vul dir, ils dialects sutsilvans rumantschs e tudestgs en Muntogna, Schons e Tumleastga. Cun la lavur sociolinguistica “Sprachwechsel und Sprachwandel”, ha el doctorà 1983. 1990 – 2000 è Solèr stà incumbensà da la Lia rumantscha cun dumondas da linguistica e scolaziun. 1989 fin 1997 ha el prelegì rumantsch a la Scol’auta da Son Gagl. Ussa ha el – sper ses pensum a l’universitad da Genevra – l’incumbensa da surveglianza e d’accumpagnament linguistic tar il Radio e la Televisiun rumantscha en pensum parzial.