«L’aur dal tschientaner» resta en Grischun

(anr/fa) Var 400 grams paisa l’aur che René Reichmuth ha chattà l’onn passà en la Val Sumvitg. Il museum grischun da la natira ha acquistà l’aur ed uss pon ins l’admirar qua a Cuira. «Quest è in mument istoric per il museum da la natira grischun», ha declerà Jürg P. Müller ier als represchentants dals meds da massa, «per noss’exposiziun da minerals, ma er per tut las Grischunas ed ils Grischuns che pon admirar uss tar nus questa grondiusa scuverta d’aur.» Ch’igl haja durà passa in onn fin che l’aur saja arrivà qua a Cuira, ha ditg il directur dal museum. Per dar in sguard enavos en la cronica da la scuverta aveva’l envidà er René Reichmuth, quella persuna che ha chattà l’aur l’onn passà da stad en la Val Sumvitg. «Jau hai savì immediatamain che quai era in chat enorm», ha quintà Reichmuth, il chava-aur dal Muothatal. En tut chatta’l 15 exemplars d’aur pli gronds. El lascha examinar il chat en il museum d’istorgia natirala a Berna. Suenter ch’el survegn la conferma ch’i sa tractia d’aur da muntogna en quarz annunzia Reichmuth il chat tenor l’ordinaziun davart ils chavacristals da la vischnanca da Sumvitg. Il martgadant da minerals Bruno Higgins da la Rockart Gallery ad Arosa surpiglia la vendita da l’entira scuverta sco er la lavur da publicitad: «El era vegnì tar mai cun dus satgados plains e durant il mais schaner avain nus laschà radiografar il material tar l’institut federal da la controlla da material e da perscrutaziun a Dübendorf.» Ch’ins haja vis cleramain co che l’aur saja repartì en il crap, di Higgins, «e nus avain decis da laschar nettegiar ils gronds tocs d’aur da spezialists che jau enconusch en California.» L’aur dal pli grond chat da la scuverta paisa var 400 grams, e quai è tenor Higgins segir «il chat dal tschientaner betg mo per la Svizra, mabain per l’entira Europa.» Malgrà ch’i avevan divers interessents han decis Reichmuth e Higgins da primavaira da dar a Jürg P. Müller la pussaivladad d’exponer l’aur en il museum da la natira a Cuira. Quel s’ha mess immediatamain en colliaziun cun ses schef, cun cusseglier guvernativ Claudio Lardi, «per sclerir sch’i na fiss perfin pussaivel da cumprar l’aur.»

«La grond’attracziun»
Ch’el haja discussiunà alura la chaussa cun ses collegas da la regenza, ha ditg il suprastant dal departament d’educaziun, cultura e protecziun da l’ambient, «e tuts eran intgantads da la pussaivladad da pudair tegnair il chat da bellezza en Grischun.» La regenza ha incumbensà Jürg P. Müller d’acquistar per 285 000 francs l’aur da Sumvitg. Quai han ins fatg tenor sias infurmaziuns cun meds finanzials or dal fond da la lottaria naziunala e cun ina contribuziun da la Banca Chantunala Grischuna. Las vischnancas da Mustér e Sedrun sco er ils museums da Berna e Losanna han cumprà ulteriurs exemplars da quel aur. En il museum da la natira a Cuira po contemplar dad ussa davent tgi che vul ils 400 grams aur sin la platta da quarz. «Per il proxim temp vegn quai segir ad esser la pli grond’attracziun en nossa chasa», ha manegià Ueli Eggenberger, il responsabel per l’exposiziun da minerals dal museum da la natira. 

Tge è aur?
L’element chemic aur è in metal cun ina structura cristallina. Aur è però er il num per in mineral che consista per gronda part or da quest element (minerals èn cristals natirals). Per il solit cuntegna aur natiral argient ed auters metals. Tar l’ aur da Sumvitg importa il cuntegn d’ argient 20 pertschient. In zic aur chattan ins en mintga sort da grip. Auas chaudas, savens cun en zulper, en l’ intern da la terra schlavan l’ aur or dal grip. En sfessas dal grip datti alura uschenumnadas avainas d’ aur. Er qua vegn el schlavà plaunet e perquai chattan ins aur mintgatant en l’aua da flums. En il Grischun han ins chattà aur fin uss surtut en Surselva ed en la regiun dal Calanda.