Reprisas èn sexy

Da Benedetto Vigne

«Cover» numna il patuà englais la segunda u ulteriura interpretaziun estra dad ina «chanzun originala». «To cover» vul en quest cas dir «cuvrir in original cun ina copia identica». U quasi identica. En l’America dals onns ‘50 transponivan chantadurs alvs il rhythm’n’blues «selvadi» da lur collegas nairs en versiuns pli moderadas, per pudair cuntanscher meglier lur agen public alv. Uschia è naschì, sin la basa dad in rassissem musical, il rock’n’roll. Avant la gronda invasiun culturala anglo-americana eri ultra da quai normal da translatar hits mintgamai en autras linguas. Blers schlaghers tudestgs – sco per exempel «Schuld war nur der Bossa Nova» – eran en vardad adattaziuns da melodias ordinalas americanas. Ma er gievan las chanzuns magari en la direcziun opposta. L’onn 1968 ha Paul Anka scrit en englais in successun da ses collega franzos Claude François, «Comme d’abitude», passond vi quel ad in da ses gronds amis americans. Praticamain è naschida ina nova chanzun ordlonder: «My Way» vala oz per blers sco in original da Frank Sinatra. Ils franzos han dal reminent – en lur ambiziun linguistica – creà lur agen term per «far covers»: «faire des reprises». Da là damai il suttitel da la sairada da «co-vers» a chaschun dals 11avels Dis da litteratura a Domat: Prisas-reprisas-surprisas. L’idea è naschida en connex cun il chavazzin «translaziun»: Covers da hits internaziunals – però per rumantsch! Cumbinond ella cun in’autra veglia idea: Rimnar ina giada uschè blers exponents da la musica «moderna» rumantscha sco pussaivel sin la medema tribuna e far ina veritabla revue. 

Tranter quels intgins ch’han gia experientscha en chaussa: Sin ses segund album «Sgurdibels» dal 1978 aveva chantautur Paulin Nuotclà marcà trais titels cun ina stailina: «las chanzuns cun quest segn sun per part traducziuns». Ed ils connaisseurs savevan che ses «vehichel per travers» vegniva directamain ord in refrain da Bob Dylan. Auters sa regordan forsa da la filistucca surmirana «Schi tot igls mots fissan ‘na pista, tras igl cantung Grischung» – ina transposiziun dal vegl gassenhauer dals Beach Boys «Surfin USA» («If everybody had an ocean, across the USA») en nossas cuntradas. 

Savens ston ins resguardar en la translaziun er il conturn geografic e cultural. Ins po tuttina restar fidaivel a l’original. Impurtant è ch’ins vegnia da mantegnair la furma: La colur, la tempra, il ritmus e tras quai il messadi intern dad ina chanzun. Qua ans vegn encunter l’avantatg ch’il rumantsch ha sumegliants fonems sco l’englais – in fatg che pussibilitescha inquala translaziun quasi-fonetica, passond da «Brown Sugar» a «Chau schuba». E per tradir ord cuschina: I n’è betg adina il text cumplex u «litterar» che chaschuna il pli grond rumpatesta. Ma gist tras la translaziun sa manifestescha l’impurtanza e la funcziunalitad dad in text simpel, magari schizunt banal a l’emprima udida. La poesia da la simpladad pudessans numnar quai, la qualitad «onomatopeica» da dus lingias sco: «che sche jau di a ti, jau ‘less tai / vegns ti a dir, jau less er quai». Tgi pretenda qua ch’il rumantsch na saja betg «cool & sexy»?