II. Situaziun da partenza 2000 (2. part)

3. Il stadi da las fusiuns da vischnancas
Per giuditgar la situaziun da partenza sin il sectur da las fusiuns da vischnancas èsi er necessari da dar in sguard sur ils cunfins dal chantun e dal pajais or. Entant che en Europa, spezialmain en la part dal nord èn vegnidas realisadas gia durant ils onns sessanta furmas territorialas radicalas, èsi marschà en Svizra fin oz relativamain pauc sin quest sectur. Er sch’ins na po betg discurrer d’ina unda da fusiuns, ha questa tematica tuttina gudagnà il davos temp dapli actualitad ed ha inizià en blers lieus numerus projects da refurma. Er en il Grischun dastga vegnir constatà ch’il tema fusiun n’è betg pli in tabu e che quest tema vegn discutà intensivamain en differents gremis.

3.1 La situaziun en Europa
En prest tut ils pajais europeics è il dumber da las vischnancas sa reducì massivamain tranter 1950 e 1992. Las pli grondas reducziuns èn succedidas en Svezia cun 87%, Danemarc cun 80%, Belgia cun 78%, Gronda Britannia cun 76% e Germania cun 67%. Mo er en il Pajais Bass, la Norvegia e l’Austria è il dumber da las vischnancas sa reducì per 36%, 41% resp. 42%. I na fa pia betg surstar sche la Svizra cun ina grondezza media da vischnanca da 2210 (1992) resp. 2445 (1999) abitants ed il Grischun cun 875 abitants èn lunsch davent da las valurs europeicas. En Gronda Britannia munta il dumber d’abitants en media a var 120 000, en Svezia a 30 000, en Danemarc a 18000 ed en Germania tuttina anc a stgars 5000. Sin fundament da las cifras po dentant vegnir constatà ch’èn ils pajais cun ina tradiziun meridiunala e latina èn da constatar main refurmas territorialas a l’engronda ch’en ils pajais dal nord cun ina tradiziun germana ed anglosaxona.

3.2 La situaziun en Svizra
En Svizra ed er en il Grischun n’èn fusiuns betg realisablas sfurzadamain u en ina furma pli gronda. Quai stat en connex oravant tut cun la structura communala tradiziunala istoricamain e cun ses origins en furma d’associaziuns e corporaziuns. Il pli nov temp hai dentant dà in tschert moviment concernent la refurma da vischnancas. Dentant èn ils resultats da fin uss da considerar per modests. Sin fundament d’ina retschertga da l’inspecturat da vischnancas da l’avust 1998 annunzian 18 chantuns ch’els na disponian betg da projects concrets da fusiun e ch’els vegnian ad avair l’onn 2000 il medem dumber da vischnancas sco l’onn 1990. Ina midada dal dumber da vischnancas tranter 1990 e 2000 han annunzià otg chantuns, tranter quels er il Grischun cun ina midada dal dumber da 213 a 212 vischnancas.

3.3 Projects da refurma en ils chantuns
Projects da refurma per propi datti en ils chantuns da Lucerna, Friburg, Turgovia e Tessin.

– La regenza dal chantun Lucerna ha lantschà l’onn 1997 in project da refurma “Lucerna 99”, che ha postulà tranter auter ina reducziun dal dumber da las vischnancas da 107 sin la mesadad e quai cun ina grondezza minimala en media da 3000 abitants. Il project è dentant vegnì confruntà cun in’opposiziun politica relativamain gronda. Actualmain vegnan prendidas en mira, enstagl da fusiuns da vischnancas, pli e pli autras furmas da collavuraziun tranter las vischnancas sco p. ex. la reuniun da chanzlias communalas e d’uffizis da taglia. Plinavant sa stenta il chantun da chattar ina nova repartiziun da las incumbensas ed ina reorientaziun da la gulivaziun da finanzas.
– Ina refurma da las vischnancas per propi ha fatg il chantun Turgovia ils onns novanta. Cun quai ha duì vegnir abolì il dualissem da fin uss cun vischnancas dal lieu e municipalas (in relict dal temp da Napoleun) e tut las vischnancas han duì vegnir midadas en vischnancas politicas. L’effectiv da las vischnancas è sa reducì en consequenza da 201 ad 81 vischnancas. Sin fundament da la lescha per la gulivaziun da finanzas pon er vegnir concedidas contribuziuns unicas per furmar vischnancas politicas, damai che la gulivaziun da finanzas vegn distgargiada tras fusiuns.
– En il chantun Friburg hai dà tranter 1990 e 2000 deschset fusiuns. Il chantun Friburg sustegna fusiuns cun contribuziuns da promoziun. Las contribuziuns da promoziun prestadas èn stadas tar las fusiuns dals davos onns tranter 0,7 e 2,7 milliuns francs per la singula fusiun. Per la calculaziun da la contribuziun da promoziun èn decisivs ils sequents criteris: la debitaziun, las consequenzas da las fusiuns cun effect sin il tegnairchasa e las differenzas concernent l’infrastructura da basa. Il problem tar il chantun Friburg è il fatg ch’il chantun n’ha betg ils meds suffizients per conderscher cumplainamain las contribuziuns da promoziun.
– Er en il chantun Tessin datti l’onn 2000 en tut nov vischnancas damain che l’onn 1990. Il chantun Tessin ha sviluppà in project chantunal che vul reducir il dumber da vischnancas da 245 sin 86. 
– Ina nova emprova en direcziun da refurmas da vischnancas è vegnida iniziada la primavaira 1999 en il chantun Berna. Ils resultats da la gruppa da project vegnan spetgads l’onn 2000.
– En il chantun Schaffusa è vegnì fatg per incarica da la cumissiun constitutiva in studi concernent la furmaziun nova da vischnancas politicas. 
– En il chantun Son Gagl èsi vegnì spetgà cun mirveglias sin la votaziun dal pievel concernent la fusiun da Rapperswil e Jona. Il project è vegnì refusà ils 28-11-1999. 

Per finir dastga vegnir constatà ch’i dat bain insaquants projects da refurma, mo d’ina unda da fusiuns per propi cun resultats concrets na dastga dentant betg vegnir discurrì. Il tema n’è dentant betg pli tabu ed er en noss chantun vegn manada questa discussiun. 

3.4 La situaziun en il Grischun
In sguard sur il cunfin dal chantun or mussa ch’il Grischun cun 212 vischnancas ed ina grondezza media da las vischnancas cun 875 abitants dispona d’ina rait da vischnancas fitg spessa. En cumparegliaziun europeica n’è dentant la divergenza cun la media svizra strusch relevanta. Cun bain 2000 abitants è la grondezza media da las vischnancas svizras lunsch sut la media europeica. Er per quai che pertutga la midada dal dumber da vischnancas tranter 1950 e 1999 n’è betg marschà sin stgalim svizzer bler dapli che en il Grischun. Dapi l’onn 1852 hai dà en il Grischun 17 fusiuns, da quellas tuttina otg en il decurs dals davos 30 onns. La davosa fusiun è stada quella tranter las vischnancas da Rona e Tinizong. Tut questas fusiuns èn succedidas voluntarmain. Il chantun ha sustegnì quests process ed er remunerà l’uniun mintgamai cun in import. En differentas regiuns èsi bain vegnì manà ils davos onns tranter las vischnancas discurs da fusiun. Per realisar ina fusiun n’han dentant betg pudì vegnir chattadas maioritads. Uschia èn idas da l’aua giu per exempel duas giadas votaziuns dal pievel correspundentas en Bergiaglia. Nus constatain dentant oz ch’il tema fusiun vegn discutà en differentas regiuns puspè a moda pli intensiva.

3.5 La rolla dal chantun
Sco quai ch’in sguard sin il svilup dals davos 25 onns mussa pratitgescha il chantun ina politica fitg activa per rinforzar e promover las vischnancas. Quest fatg è anc adina in element dal program da la regenza da la perioda currenta da legislatura. Las sis fusiuns da vischnancas ch’èn succedidas dapi l’entrada en vigur da la lescha da vischnancas l’onn 1974 èn succedidas senza excepziun a basa voluntaria, q.v.d. senza sforz dal chantun. D’ina incorporaziun sfurzada sco quai che l’art. 94 da la lescha da vischnancas (DG 175.050) prevesa, n’èsi anc mai vegnì fatg diever. Tenor l’artitgel menziunà po il cussegl grond concluder l’incorporaziun, sch’ina vischnanca n’è per mancanza d’abitants ni da forzas suffizientas permanentamain betg en il cas da satisfar a las pretaisas legalas. L’instrumentari legal existent permetta dentant a la regenza da sustegnair activamain stentas per meglierar las structuras communalas. Tenor l’art. 93 da la lescha da vischnancas po il chantun conderscher contribuziuns per promover incorporaziuns. Ils meds persuenter vegnan mess a disposiziun sin fundament da l’art. 19 al. 2 da la lescha davart la gulivaziun intercommunala da finanzas (DG 720.350) or dal fond da gulivaziun da finanzas sut il titel gulivaziun per basegns spezials. A quint dal fond da gulivaziun da finanzas èn vegnidas conderschidas fin uss a sis fusiuns da vischnancas contribuziuns: La conderschida da talas prestaziuns or dal fond da gulivaziun da finanzas vegn motivada d’ina vart cun la gulivaziun da relaziuns da facultad differentas mo er cun la promoziun da fusiuns. Abstrahà da las contribuziuns da promoziun en cas d’ina fusiun reussida pon er vegnir conderschidas contribuziuns per sustegnair studis e projects concrets. En in cas è gia vegnì empermess in sustegn finanzial correspundent. Ultra da l’agid finanzial direct sustegna il chantun er process da fusiun tras la collavuraziun persunala dals uffizis chantunals. Il sustegn entschaiva cun metter a disposiziun il material da datas necessari, ils schemas d’andament e las glistas da check per il process da fusiun e cumpiglia activitads pli vastas sco la cussegliaziun giuridica generala, las regulaziuns da proprietad / register funsil, coordinaziun da scleriments che pertutgan differents departaments concernent las proceduras ed ils projects currents en las vischnancas che vulan fusiunar, models per contracts da fusiun, coaching da sedutas fin a la realisaziun da la bilantscha da fusiun. Quest sustegn persunal na sa restrenscha dentant betg mo sin projects da fusiun, mabain er sin auters projects da refurma sin il sectur da la collavuraziun intercommunala. Damai ch’ina promoziun ed in sustegn cumplessiv da process voluntaris da cooperaziun èn pussaivels cun ils instruments existents na dovri tenor l’avis da la regenza er betg in nov instrumentari legal. Uschia tuna er la resposta da la regenza sin il postulat Zegg concernent refurmar las structuras communalas (protocol dal cussegl grond, november 1998, p. 307, mars, p. 630). Che la regenza è pronta da gidar a concepir la discussiun davart la structura da nossas vischnancas e d’accumpagnar e sustegnair process da sutensi n’ha ella betg mo documentà en la resposta dal postulat Zegg, mabain er a chaschun d’autras discussiuns davart quest tema en il cussegl grond. Uschia tar la debatta davart la revisiun parziala da la lescha davart la gulivaziun da finanzas (cf. carnets da missivas nr. 5/1998-99, p. 139; protocol dal cussegl grond, november 1998, p. 382 ss.), plinavant tar la debatta concernent la fusiun da las duas vischnancas Tinizong e Rona (carnet da missivas nr. 1/1998-99, p. 37; protocol dal cussegl grond, sessiun da matg 1998, p. 170 ss.) sco er a chaschun da la debatta davart il rapport davart la gulivaziun da finanzas dal Grischun (carnet da missivas nr. 5/1997-98, p. 229; protocol dal cussegl grond, sessiun da november 1997, p. 379 ss.). En quest connex èsi vegnì rendì attent repetidamain che la regenza na vul betg pigliar a maun la dumonda da la refurma da las vischnancas cun agid d’in project da gronda dimensiun, mabain ch’ella vul cuntinuar la politica da promoziun che sa basa fin uss sin la voluntariadad. Ella appellescha plinavant da metter en il rom da la discussiun cun auters projects il proxim temp directivas per refurmas da vischnanca. Las plattafurmas correspundentas èn: revisiun da la constituziun, revisiun da la lescha da vischnancas en il rom dal project EFLAD, refurma dals fatgs da stadi civil, reorganisaziun da la gulivaziun federala da finanzas cun consequenzas per la repartiziun da las incumbensas entaifer ils chantuns, tar ulteriuras adattaziuns da la legislaziun davart la gulivaziun da finanzas e betg l’ultim en connex cun la discussiun pertutgant il program da la regenza.