Cur che novissim tanscha betg

Da Kuno Widmer, Institut dal DRG

La finiziun dal superlativ absolut rinforza er adjectivs u adverbs ferms en sasez, tant che bler, enorm, extrem, grondius, numerus cumparan en formulaziuns pleonasticas sco vis vaina blerischem, üna spendradüra enormischma, üna tematica extremischma, ün grondiusischem program da pumpiers, numerusischem. Documentà almain a bucca è schizunt in fichischem en vallader che para anc main derasà che fichun ma che giascha insaco en l’aria. In’autra sort diever pleonastic resulta da la cumbinaziun dal suffix -issim cun il pli da la gradaziun cumparativa. La pli novissima acziun (Surselva Tourismus-Info 4), la caussa la pli sontgissima dil Grischun, la catscha.
Mintgatant s’unescha il suffix rumantsch cun tscheps tudestgs u englais, uschia ch’i resulta furmas ibridas (maschadadas): coolischem, guotischem. En il Fögl 1995, nr. 30 sa vanta insatgi d’avair fatg in bellischem e gailischem titel. Darar vegnan intensivads cun -issim, -ischem ils particips, in proceder che regala lura exempels sco: Camichel d’eira inchantoischem da la cuorsa.
Il rumantsch stat betg sulet cun ses superlativs bellischems, stupendischems e numerusissims, avend tschels linguatgs neolatins per part relaziuns sumegliantas. Il talian ha purschì al mund musical il pianissimo e fortissimo ed a l’alpinissem tudestg la Direttissima sco la ruta d’ascensiun directa. Da la paraid crap vegn quest superlativ substantivà adina puspè transponì (en talian e tudestg) sin axas da trafic, da la SO il di da l’avertura dal tunnel dal Veraina sin lez. La cumparaziun cun ils linguatgs parentads manass memia lunsch, percunter vali la paina da dar in’egliada sin in fenomen talian-tudestg fitg a la moda, conuschent generalmain dapi che la televisiun emetta la show Benissimo, numnada tenor l’eloquent Beni (Bernhard) ed identica vitiers cun il superlativ talian, ch’il telespectatur svizzer tudestg duess bainischem chapir ed appreziar. Questa fatscha dubla dal num manca tar Alfredissimo, emissiun dad Alfred Biolek sin ARD. Benissimo va er meglier per gieus da pleds e lubescha al Blick da qualifitgar la moda da sa vestgir dal maister sco bruttissimo. En il trend giaschan il Volg cun la concurrenza dal 1995 Bravissimo für Bonissimo, la Migros cun sia partiziun da flurs Florissimo e la spediziun da puschels Florissimail, ma er il comité d’organisaziun dals dis dal chaun a San Murezzan cun Dogissimo. Pauc niz ha purtà il num a las efemeras stizuns Operissimo a Turitg e Badissimo (artitgels da bogn) a Cuira. Ils da Lavin han giudì il 1994 la musica dal Ensemble Cellissimo Frankfurt, ils da Scuol il 1999 ils suns d’in Trio Giovanissimo. Ils passagiers en l’auto postal grischun sfeglian la broschura Mobilissimo, ils turists a Glaruna il magazin Glarissimo, e Corviglissima attira ils skiunzs en Engiadin’Ota. Ch’il sport va a pèr cun l’exaltaziun cumprova l’emissiun Sportissimo dal radio rumantsch che nun è pli suletta dapi ch’i dat il Puntissimo en la revista dals giuvens Punts.
Quests pseudosuperlativs sin basa da nums propris e da substantivs èn betg cunfinads sin l’intschess tudestg, uschiglio celebrass Losanna betg l’occurrenza sportiva Athletissima, undrass Locarno betg ses Rezzonico sco presidentissimo dal festival da films, sa stgaudass l’Ambri hockeyan betg per la Finalissima cunter Ligiaun, bramassan ils amaturs talians dal ciclissem betg in nov campionissimo. Ma dad omaduas varts da las Alps ha la creativitad fatg plaz a l’imitaziun.