2000 giavischs 
La midada dal millenni: Aspectativas e visiuns da la Rumantschia a la 
sava dal 2000.

Da Peider Andri Parli/anr 

Dapi 2000 onns vegn discurrì rumantsch en Grischun. Ma: Che giavischs han Rumantschas e Rumantschs per lur linguatg per ils proxims 2000 onns? L'Agentura da Novitads Rumantscha (anr) ha vulì savair da diversas persunalitads rumantschas che giavischs e visiuns ch'ellas hajan a la sava dal nov millenni.
Jost Falett, president da la Lia Rumantscha (LR), formulescha ses giavischs e sias visiuns uschia: «Tut las chasadas rumantschas da Mustér fin a Müstair ed er giu la Bassa abuneschan La Quotidiana per survegnir tschintg giadas a l'emna pliras paginas rumantschas en chasa, en tut ils idioms ed en rumantsch grischun - per rinforzar noss'identitad surregiunala. Plinavant ma giavisch jau ch'ils auters linguatgs demussian solidaritad, respect e toleranza envers la quarta lingua. Igl è pli simpel da declamar e ludar la plurilinguitad che da viver quella en il mintgadi.»
Per Gion A. Derungs, secretari general da la LR, èn era las scolas e lur funcziun per il mantegniment dal rumantsch in punct impurtant. Sia visiun va en direcziun d'ina «Rumantschia cun in linguatg da scrittira unifitgà instruì en scola» e plinavant da «scolas rumantschas cun ferm accent rumantsch, ch'èn però era avertas per autras linguas.»
Per sora Florentina Camartin, presidenta da la Romania, èsi enorm impurtant ch'il rumantsch sa preschentia en l'Internet «sco perditga ch'i dettia nus Rumantschs e per na esser antiquà en pauc temp.» In auter da ses giavischs è ch'ils impressaris e la glieud da fatschenta hajan il curaschi da preschentar lur products per rumantsch, «per ch'ils turists vesan ch'i dettia era in'autra cultura en Grischun - era sch'els n'enclegian betg adina tut.»
Corsin Farrér, president da l'Uniun rumantscha da Surmeir (URS), sa giavischa che tuttas Rumantschas e tuts Rumantschs en Grischun, en Svizra ed en l'exteriur communitgeschian tant sco pussaivel en il linguatg mamma. Saja quai en famiglia, mastergn u en il temp liber.
Robert Giacometti, president da l'Uniun dals Grischs (UdG), guarda enavos e constatescha ch'en l'ultim tschientaner saja vegnida prestada buna lavur per il mantegniment da nossa lingua. «Sch'i va vinavant uschia, ves jau bunas schanzas per il rumantsch 2000. I na dastga però betg vegnir midada la strategia.» Impurtant per el saja però er ch'il rumantsch saja in linguatg sco in auter e ch'i na vegnia fatg «in cult ord il rumantsch.» E: «I n'ha nagin senn da promover il linguatg nua ch'el na vegn betg vivì. Quai vul dir ch'il rumantsch possia mo vegnir mantegnì, sche la populaziun rumantscha haja in'existenza en nossas valladas.»
Vreni Caprez-Spreiter, presidenta da la Renania, accentuescha cunzunt la situaziun da las uniuns rumantschas. Per ella s'avessan quellas d'avrir e s'organisar en moda surregiunala «plitost sco gruppas d'interess che s'occupan p.ex. da dumondas che pertutgan la giuventetgna u la cultura rumantscha.» 

LA LIA RUMANTSCHA

Societads affiliadas da LR
Societads regiunalas:
Romania, fundada dal 1896
Uniun dals Grischs (UdG), 1904
Uniun Rumantscha da Surmeir (URS), 1921
Renania, 1922
Societads surregiunalas:
Societad retorumantscha (SSR), 1885
Uniun da scripturAs rumantschAs (USR), 1946
Cuminanza rumantscha radio e televisiun (CRR), 1946
Giuventetgna rumantscha (GiuRu), 1997
Societad extraterritoriala:
Uniun da las Rumantschas e dals Rumantschs da la Bassa (URB), 1991
Ulteriuras infurmaziuns sut: www.liarumantscha.ch 

Il pled dal mais
In bainvegni special: Dus psichiaters s'entaupan sin via. L'in salida l'auter cun in'egliada professiunala: «Chau collega. A tai vai bain. Co vai a mai?»