Patrun e lavurer en ina persuna

Construcziun da model sco hobi
Ina da sias chasas san ins vesair da preschent en il biro da traffic a Sedrun, las autras ha Albert Cavegn a chasa. Bellezzas chasas tujetschinas, construidas cun material autentic en la scala 1:20. Sylvia Blatter-Durnwalder ha visità il construider dals models Albert Cavegn.

«Il pli bi vid miu hobi è ch’jau sun buca mo miu agen patrun, mobain era miradur, scrinari, tetger e schizunt miu agen lavurer», manegia Albert Cavegn. Ses hobi: EI reconstruescha veglias chasas da sia vallada natala, la Val Tujetsch. E quai en la scala 1:20 e cun material autentic. 

Ina stalla sco toc d'emprova
Co ha el chattà ses hobi? Albert Cavegn, oriund da Sedrun, raquinta cun bler temperament ed umor: «Jau sun staus biars onns impressari liber. Oz lavurel jeu sco polier en ina interpresa da construcziun da la regiun. Cunquei ch'ins sa denton buca luvrar bia duront ils meins d’unviern, hai jeu encuretg in hobi che sa occupar mei era suenter Ia pensiun.» L’emprim ha Albert Cavegn fatg truclas, ma quellas na vulevan betg propi gartegiar. Alura ha el cumenzà a zambregiar ina stalla ed ha creà per quella animals ed era vegls utensils ch'ins na vesa strusch pli oz, sco il criec, l’erptg, il squassuir u ils chischners. «La stalla cun tut ils detagls ei stada per aschidadir miu toc d’emprova. Ella ei gnanc gartegiada aschi mal: - Lu essan jeu e mia dunna spassegiai in di a Surrein sper ina grondiusa casa veglia ora ch'era vegnida renovada cun tut quitau. Quella casa era aschi biala ch'jeu hai tertgau: Pertgei emprovas ti buc inagada da far suenter ina tala casa? - Jeu hai entschiet ed il model ei gartegiaus detg stupent. Ed aschia hai jeu lu cuntinuau», raquinta Albert Cavegn da sias emprimas provas da construcziun da model.

Veglias chasas tujetschinas
Albert Cavegn sa restrenscha sapientivamain sin models da chasas veglias construidas en la tradiziun tujetschina. Sco basa per sias lavurs dovra el fotografias. Mintgatant existan anc plans, quai che facilitescha natiralmain fitg la lavur. Sch’i na dat dentant nagins plans, fa el sez las skizzas. Ma era cura che quellas èn fatgas sto Albert Cavegn anc visitar bleras giadas «sia» chasa per examinar ils detagls sco entagls, inscripziuns etc. «Sa chapescha orienteschel jeu ils possessurs casa davart mia lavur; schiglioc savess ei parer magari dubius, sch'jeu mandel trasora a turitgont entuorn casa», manegia Albert Cavegn riend.

Il sulegl sco pictur
Il modellader lavura circa 400 fin 500 uras vid ina chasa. Per Albert Cavegn èsi impurtant che sias chasas consistian da material genuin. Ils mirs en propi mirs da maulta e betg forsa da stiropor u auters materials sintetics. E las parts en lain èn construidas da laina che correspunda tant sco pussaivel a l'original. «Ord lenna veglia che deriva per exempel da stallas ni nuegls disfatgs fetschel jeu ina pluna da tocca bucca memia gronda. Duront ch'jeu baghegiel tschernel jeu alura ils tocs che corrispundan aschi bain sco pusseivel alla structura ed alla colur digl original. La part dalla casa exponida al sulegl ei per exempel pli stgira che la vart sumbrivauna. Quei resguardel jau ton sco pusseivel en mes models cun duvrar ils tocs da lenna corrispundenta. Colur drovel jeu mo fetg da rar inagada. Miu pictur ei il sulegl e I'aura – exact sco tier las casas cheu en Tujetsch.»

4000 schlondas per tetg
Sia lavur na saja mai lungurusa, perquai ch'ella saja uschè variada. Cura ch'ina chaussa al fetschia vegnir gnervus, cuntinueschia el simplamain en in auter chantun. «Per in tetg drovel jeu per exempel circa 4000 schlondas. Quellas fetsch jeu secapescha en purziuns, cura ch'jeu hai gest tschaffen leutier. La lavur duai gie far plascher e buca far vegnir gnervus. - DiI reminent: nervus vegn jeu mo cun montar las finas gardinas da péz», declera Albert Cavegn e mussa demonstrativamain co che questa lavur delicata al fetschia mintgamai tremblar.

Forsa in vitget
Per entant ha il modellader construì trais chasas. Quellas n'èn però betg da vender. Pertge: «Jeu hai in'idea el tgau. Jau less baghegiar aunc in pèr casas e lu construir in vitget. Tier quel duvrass ei secapescha aunc in pèr stallas ed ina baselgia. Lura stuess ins er far vias e modelar il contuorn.» Albert Cavegn declera il vitg cun tant entusiassem ch'ins craja d'al vesair. In model per la baselgia ha Albert Cavegn gia chattà: la chaplutta da Zarcuns che vegn gist renovada. «Quei fuss secapescha ina lavur da tschun, sis onns. E quest unviern sto aunc vegnir endrizzau il luvratori sper casa. Ed alura» manegia Albert Cavegn ruasseivlamain - «vegnin nus a veser tgei che daventa da mia idea.»