L’Uniun europeica e ses pensums

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

La conclusiun da las tractativas tranter la Svizra e l’Uniun europeica (UE) ha stimulà la discussiun davart l’opportunitad d’ina adesiun da la confederaziun a lezza organisaziun, tant pli suenter la naschientscha da l’euro. 
Ins sto però far endament ch’ina cunvegna da commembranza basegna la prontadad da dus partenaris, numnadamain quella dal candidat a l’admissiun e quella da l’uniun che retschaiva commembers novs. È l’UE pronta d’acceptar la Svizra sco commembra? En mintga cas sto’la sa fatschentar cun dumondas essenzialas che na la surlaschan blera peda per noss pajais. Quai resorta d’in cudesch ordvart instructiv gist edì en l’Austria da-vart il schlargiament da l’UE*. 

La reunificaziun da l’Europa 
Il titel menziuna be ina direcziun da lezza extensiun, l’orientala. Bain fundads èn dentant er ils chapitels davart Malta (pp. 69–70) e davart il Mar mediterran sco cunfin meridiunal da l’UE (pp. 132–136). L’autur, Stephan Baier, naschì e creschì si en il Guaud bavarais sper il cunfin tschec, punctuescha tuttina las dumondas multifaras colliadas cun la candidatura da diesch pajais antruras communists. En lez connex na cuntenta betg il pled «oriental». La Finlanda e la Grezia èn pli «orientalas» che la Pologna e l’Ungaria, la Calabria e la Puglia dapli che la Slovenia e la Tschechia. Ins duess plitost discurrer, sco il minister polac da l’exteriur avant paucs dis en il Radio DRS, d’ina «reunificaziun da l’Europa». Baier fa endament che noss continent saja «vegnì spartì en dus il 1945 da Franklin D. Roosevelt, il president maladitsch e senil dals USA, e Josef Stalin, in mazzacrader senza resguard e quaidus da pussanza. Quest ha survegnì la part maximala da la turta, ils Tschecs e Slovacs, ils Polacs e Lituans, ils Lettons ed Estons, ils Ungarais e Rumens, ils Bulgars ed Ucranais, pia quels che han atgnamain pers la guerra e la pasch (...). Il schlargiament da l’UE è la resposta dals Europeans dal vest a la liberaziun conquistada dals umans e dals pievels en l’Europa dal center e da l’ost» (pp. 6–7). La crudada dal mir da Berlin (1989) ha midà ils fundaments geopolitics da noss continent. 

En la sumbriva da la Russia 
Diesch stadis uschè liberads han giavischà da vegnir commembers da l’UE. Lezza ha pia examinà lur economia, lur dretg e lur politica interna, ed alura entschavì tractativas cun quels tschintg che la parevan madirs, numnadamain l’Estonia, la Pologna, la Slovenia, la Tschechia e l’Ungaria; tschels tschintg ston anc spetgar. Baier crititgescha che Bruxelles n’haja betg resguardà la politica exteriura, cunzunt en il cas da la Lettonia e la Lituania (2,5 milliuns e 3,7 milliuns avdants) che «teman da vegnir traguttids da la Russia limitrofa bler pli pussanta» 
(p. 12). In chapitel è entitulà: «La Russia, la vischina privlusa da l’Europa» (pp. 126–136). L’autur punctuescha: «Ils Russ èn senza dubi Europeans da l’ost, però l’Europa pudess strusch supportar d’integrar la Russia (...). Il cunfin oriental da l’Europa coincida a fitg lunga vista cun quel da la Russia vers il vest, damai che questa n’è betg pronta da renunziar a sia furma eurasiana (...). La Sibiria n’è betg pli sia colonia (...). La part europeica e l’asiatica da la Russia dependan ina da tschella ed èn entretschadas ensemen» (p. 114). Ins enclegia la tema dals pitschens pievels baltics en la sumbriva d’ina Russia enorma (148 milliuns avdants) ed incalculabla. 

Encleger la Tirchia 
In’autra vischina da l’Europa, la Tirchia, vegn caracterisada sco «malchapida» (p. 119). Baier menziuna «la tradiziun islamica moderada» da lez pajais e cusseglia d’al gidar a sustegnair tschels pievels tircs, antruras sovietics, tranter Iran e China (p. 126). Plinavant duai l’UE tractar cun la Tirchia davart la commembranza da la Cipra (p. 136). Baier na menziuna dentant betg che l’armada tirca occupa dapi 1974 3355 dals 9251 km2 da l’insla. El para era d’emblidar Armens e Georgians, dus pievels cristians dapi il quart tschientaner, encugnads tranter la Russia, il Mar nair e pajais muslims. 

Nossas ragischs spiertalas 
Baier punctuescha ch’ils Europeans duajan «scuvrir puspè quellas valurs e tradiziuns che furman ensemen la ritgezza e la varietad da sia identitad. En l’Europa tutgan dentant era l’Ucraina da l’ost cristiana ortodoxa e l’Albania cun sia maioritad muslima. Nus sco Europeans dal vest duessan ans dumandar seriusamain sche nus n’avain betg sbaglià ans s’allontanond da nossa tradiziun e nossa religiusadad» (p. 78). L’autur è persvas che er ils pievels da l’Europa dal center e da l’ost manglian da «sa regurdar da lur culturas, istorgia, tradiziuns e religiusadad»; en quest senn citescha’l Havel, il president da la Tschechia, e Buzek, il refurmà emprim minister da la Pologna, crititgond «il regl da consum dals USA e da l’Europa dal vest» ch’inundia lezs pajais (p. 47) ed il «desert spiertal stgaffì dal materialissem» (p. 49).
 
L’UE sto sa refurmar 
Tar ils pensums nunademplids da l’UE tenor l’autur na tutga be il return a las ragischs spiertalas e religiusas da l’Europa. Baier crititgescha era che lezza saja restada «in nanin politic» (p. 63), pertge che «las refurmas necessarias» da sias structuras spetgian anc adina, cunzunt l’aboliziun dal «fatal veto» (p. 60) che paraliseschia adina puspè l’UE. Lezza basegna er ina politica exteriura cuminaivla, tant pli ch’ils Stadis Unids hajan cumprovà pliras giadas da vulair intervegnir en ils affars europeics senza als encleger (pp. 98–101). 
Plinavant duai l’UE sa dar «urgenta-main» in urden giuridic che protegia las gruppas etnicas. Baier manegia che pir in tal dretg possia «mitigiar las tensiuns tranter las naziunalitads» dals candidats a la commembranza. Sco exempels da minoritads nunprotegidas menziuna’l ils Macedons ed Albanais da la Grezia (gia commembra), ils Ungarais da la Slovachia ed ils Tudestgs da la Tschechia; el punctuescha era che la Frantscha saja stada l’emprim stadi che haja refusà – e refuseschia anc adina – da renconuscher sias gruppas etnicas (pp. 65–68 e 116–117). El ha pia scrit in cudesch ch’ans stimulescha da patratgar a lunga vista davart noss maletg e nossa concepziun da l’Europa. 

*Stephan Baier, Osterweiterung. Europas größte Herausforderung. Graz (Leopold Stocker) 1998