Televisiun rumantscha: Projecziuns tibetanas – ina famiglia engiadinaisa

(anr) 

En connex cun la tematica da viver tranter duas culturas ha la Televisiun rumantscha producì in nov film. Là vegn purtretada ina famiglia tibetana che viva dapi 35 onns en exil a Samedan. Il reschissur Samir, figl d’ina mamma svizra e bab dal Irac, sa per experientscha tge che vul dir da viver differentas culturas. Rumantschas e Rumantschs vivan en e tranter duas culturas. Da temp en temp resentan els quai sco problem – mintgatant (e per fortuna adina pli savens) però er sco schanza. Probablamain è quai problem e schanza en ina. Tut tenor la situaziun ina giada plitost quai, in’autra giada plitost tschai. Ina chaussa però dastg’ins betg emblidar: Quella existenza tranter duas culturas e duas linguas n’è betg ina exclusivitad rumantscha. Er la quadrilinguitad da la Svizra nun è unica sin quest mund. I dat blers pajais nua che vegn discurrì plunas da differentas linguas in cun l’auter ed in sper l’auter. Sch’ins prenda en egl las consequenzas da la migraziun moderna, è la vita en e tranter duas u pliras culturas plitost la regla che l’excepziun.

Fugia en Engiadina
Dal 1949 ha l’armada chinaisa occupà il Tibet. Diesch onns pli tard è il manader dal pievel tibetan mitschà en l’exil en India. Tschientmillis da ses cumpatriots han fatg il medem. Ina part d’els, var 1500 persunas, han chattà refugi en diversas vischnancas en Svizra. Uschia è rivada ina pitschna cuminanza dal 1963 a Samedan. Oz vivan be anc paucas Tibetanas e Tibetans là. Tranter els er la famiglia Lobsang che s’engascha politicamain e sa metta perquai adina puspè a disposiziun per il dialog cun ils meds da massa. Or da quel motiv veva Mic Feuerstein fatg 1978 per la Televisiun rumantscha (TVR) in film documentar dals Lobsangs.

Ventg onns pli tard
Ils responsabels da la TVR han gì quest onn l’idea ch’i fiss interessant da vesair co che la situaziun da la famiglia Lobsang è actualmain. Els han tschertgà in reschissur adattà che faschess in film da la famiglia ventg onns pli tard. Cun la persuna da Samir han els chattà l’um ideal per questa lezia. Sco figl d’in Iracais e d’ina Svizra enconuscha el la vita tranter differentas culturas e cun differentas linguas.

Il film
Tar la conferenza da pressa ha engrazià il reschissur Samir a la TVR per la fidanza ch’ella ha demussà: “Da dar la pussaivladad da far in film rumantsch ad in tip da Baghdad che n’enclegia gnanc rumantsch era in tschert ristg.” El preschenta a la conferenza era Karma Lobsang, ina da las biadias. Ella ha plaschair da l’interess per sia famiglia. “Tar il film avain nus gì la pussaivladad da commentar ils purtrets che èn vegnids fatgs, auter che per exempel tar ils films da moda sco per exempel “Kundun”, “Set onns en il Tibet” etc. Il privel tar quests film è che la vita èn Tibet vegn idealisada, quai che na correspunda betg a la realitad. Il Tibet è anc adina in pajais occupà nua ch’ils dretgs da l’uman vegnan anc adina blessads fermamain”, ha ditg Karma. Perquai spera ella quest interess per il Tibet na resta betg be superfizial, mabain che la glieud n’emblida betg l’ingiustia che regna en il pajais. Analogamain di sia mamma en il film: “Nossa famiglia n’ è betg uschè impurtanta, ma insatgi sto render attent a la situaziun actuala en il Tibet.”

Samir
Dal 1955 naschì a Baghdad en l’Irac. Dapi il 1961 en Svizra Dal 1971–81 scola d’art, emprendissadi da tipograf, scolaziun d’operatur da camera. Dapi l’onn 1983 reschissur ed operatur da camera independent. Ses ultims films: Dal 1993 Babylon 2, film documentar, 1994 Das grosse Mitte-Land – Une deuxième Babylone, video La Eta Kabino, film curt 1998 Projecziuns tibetanas, film documentar New World Order, film documentar.