Ils medems dretgs per tuts

Ils 2 da mars votescha il pievel grischun davart introducir il segund linguatg en las scolas primaras tudestgas.

Quasi en l'entira Svizra vegn instruì in segund linguatg gia en scola primara. En la Romandia è quai  il tudestg, en la Svizra tudestga il franzos, cun excepziun dal chantun Uri cun talian e da l'Argovia senza segunda lingua. La Conferenza dals directurs da l'instrucziun publica (CDIP) ha postulà questa instrucziun en sias recumandaziuns dal 1975. Il FORUM L2 da la CDIP ha accumpagnà ed animà quest'instrucziun dapi onns. Ils resultats na satisfan betg adina, dentant ha quest'instrucziun gidà a consolidar l'unitad svizra en in temp che las gruppas linguisticas vivan plitost ina davent da l'autra.

Cas spezial
Dapi l'ultim tschientaner vegn instruì tudestg sco segund linguatg en las scolas primaras dal Grischun rumantsch e talian, e quai cun success considerabel. Ils Rumantschs daventan bilings ed ils Talians dal Grischun san er pulit tudestg. Las scolaras ed ils scolars primars dal Grischun tudestg dentant n'han fin ussa nagin'instrucziun en in segund linguatg. Facticamain èn eIs perquai dischavantagiads, er sch'il Grischun tudestg n'ha betg resentì quai fin uss sco ina discriminaziun u in tractament inegual. Emprender ina lingua uschè baud sco pussaivel è ina schanza speziala. Avant la pubertad emprendan ils uffants tgunsch linguas e dovran quellas en furma da gieu. E surtut emprendan eIs dad emprender linguas. Igl è sco sch'il center linguistic en il tscharvè vegniss schlargià e preparà per ulteriuras linguas. Suenter la madiraziun e la pubertad sa diminuescha l'abilitad d'emprender linguas.

2. lingua
Per regla duai talian daventar la segunda lingua en las scolas primaras dal Grischun tudestg. Il talian è lingua chantunala ed in'impurtanta lingua da la cultura europeica. En vischnancas al cunfin linguistic, p.ex. a Glion, Flem, Domat, Razen, Veulden, Sched, Ziràn, Andeer, Lai, Bravuogn, ch'instrueschan gia fin ussa rumantsch duai il rumantsch restar empè dal talian. Era autras vischnancas pon eleger rumantsch. Quai pretenda dentant ina votaziun communabla. En vischnancas tudestgas en circuls rumantschs, sco Samignun en il circul da Ramosch u Sursaissa en il circul da Rueun, po il chantun promover cun ina cussegliaziun adequata l'introducziun dal rumantsch. En quests circuls ha il rumantsch ina funcziun speziala sco lingua da contact e da Ia vischinanza;

Sisum sco fin uss
Sin il stgalim superiur resta ad interim tut sco fin ussa: franzos en scola secundara, talian en scola reala, englais sco lingua facultativa. Las vischnancas pon era eleger il talian per la scola secundara ed il franzos en la scola reala. Il franzos è en Svizra tudestga en scolas professiunalas e medias ina lingua zunt impurtanta ed il Grischun tudestg, fermamain collià cun la Svizra tudestga, vul sa chapescha avair la preparaziun adequata per avair access en las scolas da la Svizra tudestga. 
Per las scolaras ed ils scolars da la scola reala fa il talian fitg buns servetschs al plaz da lavur sco «lingua franca» per persunas ord il spazi mediterran. A lunga vista po l'instrucziun da lingua en las scolas superiuras dentant era sa midar. Quai dependa dals svilups en Svizra tudestga, betg il davos era da la posiziun e la paisa che l'englais cuntanscha en scola.