«Duas patrias»

Bleras Rumantschas e Rumantschs han stuì bandunar lur patria. Ils motivs eran en mintga cas differents. Vegnir a frida cun quella situaziun n’è betg adina lev.

Naschì è Josef Riedi a Mustér. Sia dunna Anneli a Degen en Val Lumnezia. Suenter la scola primara e secundara hai gì num da bandunar il vitg natal. Las staziuns da Josef Riedi èn stadas tranter auter Cuira ed Estavayer-Ie-Lac. Anneli suandava mintgamai iI bab ch'era tar la guardia da cunfins.

La nova patria
L'onn 1953 maridan Josef ed Anneli. Immediat bandunan els l’emprima patria, il Grischun, e sa chasan a Liebefeld en la vischnanca da Köniz tut damanaivel da la citad da Berna. Josef aveva chattà ina plazza tar la confederaziun. Trais uffants arrivan. Liebefeld daventa la segunda patria da la giuvna famiglia Riedi. Qua chatta Josef Riedi er spert contact cun cumpatriots rumantschs e grischuns. Gia l’emprim glindesdi suenter si’arrivada a Köniz chanta el en il Chor viril rumantsch da Berna. In ami aveva animà el da far quel pass. Spert chatta el contact cun autras uniuns grischunas e rumantschas. En la nova patria na manca l’ambient rumantsch e grischun uschia betg dal tut. Per Josef Riedi na porscha I'integraziun en la nova patria nagins problems. Per Anneli Riedi n’èsi però betg uschè lev. Er ella chatta dentant suenter curt temp ils contacts necessaris. Laschar encrescher per la veglia patria na laschan els betg.

lls lioms restan
Ils lioms cun la patria rumantscha na rumpan betg dal tuttafatg. La tegia d’alp en la bella Val Lumnezia, ertada d’Anneli, è la dimora preferida durant las vacanzas da la famiglia Riedi. Qua turnan els adina puspè gugent enavos. Qua enconuschan els ils vischins, els èn bainvegnids e chattan ina natira e cuntrada pauc devastada. Las vacanzas si «mises» èn il liom permanent cun la patria, la quala els han stuì bandunar. Qua san els er discurrer rumantsch. La messa da la dumengia cun lur chanzuns rumantschas è anc oz per Josef Riedi e sia dunna in eveniment da grond’impurtanza.
Malgrà quels stretgs lioms cun la patria nativa è in return en quella exclus per Josef ed Anneli Riedi. Liebefeld è daventà la nova patria. Qua vulan els passentar la saira da la vita. Ils contacts cun lur uffants, cun lur vischins ed amis è da grond’impurtanza. Quels lioms socials mancan sin l’alp. Senza quels na vulan noss cumpatriots rumantschs betg viver. La generaziun dals onns da Josef ed Anneli moran plaun a plaun en la patria nativa. Quels che vegnan suenter èn pauc conuschents. Bain savens moran ils indigens en terra rumantscha cun scuidanza sin quels che vivan en la Bassa e passentan lur vacanzas en il Grischun. Quai èn quels da la bursa gronda e da las vacanzas lungas. Josef Riedi precisescha che quai na saja betg il cas tar els. Els sajan bainvegnids en Lumnezia. Che quai n’è betg dapertut il cas è conuschent.

Il destin da blers
Ils consorts Riedi èn ids la via che bleras Rumantschas e blers Rumantschs han stuì ir. Auters han medemamain bandunà lur patria. BIers forsa cun I'intenziun da turnar enavos. Paucs han realisà quel giavisch. E quai malgrà la tegia d'alp u la chasa da vacanzas en la patria nativa. Turnar n'è betg uschè lev. Nua ch'ins ha passentà la pli gronda part da la vita, han ins chatschà ragischs, èn ins s’integrà. La patria nativa s’allontanescha adina dapli. Il cor batta anc adina per la vischnanca nua ch’ins è naschì, la realitad da la vita pretenda dentant il cumpromiss da viver a l’ester. Ils agens uffants perdan medemamain il contact cun la patria da bab e mamma. Per els è la segunda patria dals geniturs lur vaira patria. Ir enavos cun lur geniturs en il vitg nativ n’è per els nagin’alternativa. Uschia decidan ils geniturs da star en lur nova dimora. La situaziun da bleras Rumantschas e blers Rumantschs en la Bassa è da cumparegliar cun quella da noss lavurers esters ch’han stuì bandunar lur patria per chattar ina nov’existenza tar nus. Per quels è noss pajais in pajais ester. Savens han quels da cumbatter cun il sentiment dad esser nagliur da chasa. 
Tar Josef ed Anneli Riedi n’è quai betg il cas. Lur situaziun è ideala. Las vacanzas en Lumnezia, la vita da mintgadi a Liebefeld.