Conuschais Vus Zuort?

Zuort n'è betg uschè enconuschent sco ina metropola europeana, dentant insaquants aspects da l’Europa chatt'ins er en Zuort. 

Zuort (1711 m.s.m) è da chattar entasum la Val Sinestra, ina Val laterala da l’Engiadina bassa che sa drizza vers nord. In bain puril cun restauraziun, il chalet Mengelberg e la chaplutta èn per uschè da dir la fracziun che tutga politicamain tar la vischnanca da sent.
Zuort ha dentant da vegl ennà lioms fitg stretgs cun la vischnanchetta da Vnà ch’è situada sur Ramosch sin la spunda da vart sanestra da l’En. Quest lieu solitari n’è betg cuntanschibel cun l’auto da posta u cun l’auto privat. Ina varianta è quella dad ir a Ramosch a Vnà cun l’auto da posta e da far la spassegiada da ca. 2 uras sper prada e pastg. ln'autra pussaivladad è dad ir cun I'auto da posta da Sent vers Sinestra, lura pon ins prender la via u la senda sur la Crusch ed ins riva tras ina bellezza cuntrada da guaud suenter ina bun'uretta en Zuort. Da bels dis da stad èn quai spassegiadas zunt attractivas e sin la terrassa da I'acla Zuort pon ins giudair I'aria fina e la quietezza, p.ex tar in bun magiel vin ed in toc chaschiel d’alp.
L'enviern è Zuort plitost isolà. Ils ultims onns dentant fan sportistas e sportists gugent ina flotta skiada da naiv loma da Motta Naluns, il territori da skis da Scuol, tras la Val Lavèr, sa ferman lura en Zuort per rivar sur Vnà puspè en la val. Il num Zuort derivia para dal latin «SURDUS», per rumantsch surd e signifitgescha savens quiet u mit, senza ramur da I'aua.

Il dirigent
La quietezza en quest lieu romantic po avair fascinà er il dirigent da renum mundial da noss tschientaner, Willem Mengelberg. L'onn 1910 ha I'artist da musica ollandais fatg vacanzas en Val Sinestra. EI ha fatg ina tura, è rivà en Zuort ed ha vis immediat che qua saja ses lieu futur da recreaziun. Gia I'onn suenter ha el cumenzà a construir la chasa Mengelberg. Pli tard ha el cumprà er I'acla da Zuort e da 1921 fin 1924 ha el erigì ina chaplutta en renconuschientscha al fatg che tant la Svizra sco er l'OlIandia èn stadas schanegiadas da I'emprima guerra mundiala.
Willem Mengelberg che è naschì il 1871, ha dirigì durant passa 40 onns il renumà «Concertgeboworchester» dad Amsterdam. Tranteren ha el adina puspè dà concerts cun orchesters enconuschents da Londra, New York e da la Germania. Ses cumponist favurisà era Gustav Mahler, magari sa preschentava el er gugent cun ovras da Beethoven e da Bach. Mintg'onn passentav'el insaquants mais da stad en Zuort, faschond girs p.ex. en la Heidelbergerhütte u sin il Piz Altina, quai ensemen cun amias ed amis da la musica.
Mengelberg è mort 1951 suenter avair passentà ils davos onns da sia vita en Zuort. Uschia è la musica daventada ina cumponenta impurtanta. Bain savens sch'ins riva en Zuort il suentermezdi vers las quatter, survegn'ins in bainvegni musical. Ils zains da la sunaria en la chaplutta tunan cun ina u I'autra melodia populara e dattan uschia in accent spezial a quest lieu.

Recreaziun
Oz è Zuort ina fundaziun. L'acla vegn manada dad ina famiglia indigena sco manaschi puril cun restauraziun e la villa Mengelberg serva sco lieu da vacanzas per musicists.
Zuort porscha recreaziun tant ad indigens sco er als giasts. Mintg'onn arrivan er persunas da divers pajais che sa regordan anc dals success musicals da Mengelberg ils onns 20 e 30.