Il vent – cumpogn da las muntognas

«Il vent è il pli fidaivel abitant da la vischnanca», din ins tar nus si Veulden. Sch'el suffla dal nord, lura dovr'el ses agen linguatg. Sch'el vegn sco favugn, lura tun'el tut auter.

Ina notg da bischa en nossa vischnanca, quai ston ins avair udì! Il vent urla cun stgira vusch en in ritmus particular, el clocca, sgara, stauscha vid las paraids da nossa pitschna chasa da lain. Tut las fanestras èn serradas, ed jau stiz il radio, tadlond e guardond la violenza dal tschiel che respira e che spida naiv. Cun egls serrads na sai jau dretg: sun jau sper la mar dal nord, en in orcan da sablun u en las muntognas?
Als uffants hai jau declerà, en lur emprims onns: «Quai è iI Nossegner che fa musica.» Ed uschia han eIs almain pers la tema. Per pudair rivar a chasa, encunter la bischa, han els stuì emprender ina tecnica speziala da trair flad. - Co duai quai lura ir liber sin ils auts, sin las crestas...?
Però, da normalas auras, tadlai ina gia il bel tiche-tiche da la roda da vent: il medem moviment, be pli fin, fa er dal bun, producind numnadamain electricitad!

Charezzia
«vuff», cloma il fieu, sche il vent dat flad ad el. Il pover vent sa strusch ch'el gida cun quai da destruir la chasa en flommas! Ed ils Tujetschins na vegnan mai ad emblidar il grond schemair cur che l'orcan ha terrà il guaud avant trais onns. Quai è la vart sumbrivauna dal vent.
Ma cun la medema intensitad suffla il vent las bellas faudas sur il lai. Resguard a la bartga pitschna ed al nudader la ora na prend'el betg. E tuttina charezza il vent tut ils elements che sa laschan charezzar. La naiv fa il pli gugent part da quests gieus impulsivs. Sautond vi e na cun ils vents, imitescha ella la mar averta ed il sablun dal desert enina.
E tge raquintan quels lareschs là, cun lur roms? Els paran sco dets e mussan tuts en la medema direcziun faschond per cumond al dictat dal tschiel.

Sportist
Da las quatter substanzas elementaras, quai èn il fieu, l’aua, la terra e l’aria, è segir l’ultima la pli viva, quasi sportiva. Be pacs grads pli chaud u pli fraid tanschan per far ir l’aria sin viadi, sin viadi cun sasezza. Segund la temperatura è l’aria pli greva u pli leva, e da quai derivan ils currents en l’atmosfera. Las Alps porschan ina vaira arena als vents che sautan, cun tantas valladas, tantas muntognas.
Jau mezza sgulass anc detg gugent cun il favugn da l’Italia ensi sur ils culms, e suenter en cupitga mez sturschida giu la Bassa. Betg cun parasgulader, ma propi sco in buf aria.

Vent en mai
Cun I'aria e noss corp bler pli fitg lià che cun ils auters trais fenomens «fieu, aua, terra». Respirond lasch jau l'aria profundamain en mes intern, e suenter vegn la medema aria (be modifitgada chemicamain) puspè stuschada ord mes lefs. In pitschen ventin producesch jau gia mintga giada cun trair flad reunesch jau d’in cuntin cun l'univers!
nun èsi logic ch’ils patratgs dals carstgauns èn d’in sumegliant caracter sco il vent? L’aria chanta la chanzun da la libertad. Libers èn noss patratgs, cuntrari a quai che nus schain ed a quai che nus faschain. Il vent è nuncalculabel – ed il carstgaun? Il vent è plain fantasia – nossa olma betg.

Vacanzas 
I na sto adina esser la Riviera! Ins chatta er en ils culms svizzers lieus cun in clima stimulant. La dinamica da l’aria muntagnarda è anc adina pli simpatica che la chemia misteriusa. La forza terapeutica dal vent è gratuita.