Tge han strias da far cun il Strelapass?

Nums geografics en Grischun. Giuvaulta, Schesaplana, Scalära, Vulpera, Runcalier, Cavadürli. Tgi n'avess betg intervegni gugent ina giada tge che quests nums melodius vulan dir? In pitschen cudesch d' Andrea Schorta dat scleriment surlonder.

Andrea Schorta s'occupa dapi sessanta onns da l'istorgia dals nums locals, dals nums dals flums, da las auas e da las muntognas grischunas. EI e surtut vegni enconuschent tras il Cudesch dals nums retics ("Rätisches Namenbuch") en dus toms che cumpiglia tranter 70 000 e 80 000 nums e sa drizza oravant tut als spezialists.
Per tut quels che na vulan betg sa fatschentar intensivamain cun ina terminologia docta, ma simplamain s'infurmar spert, e cumpari d'Andrea Schorta - en linguatg tudestg - in cudesch da nums pli modest cun 2500 nums ed ina pitschna part teoretica. Ses titel: "Wie der Berg zu seinem Namen kam".
Per la schelta dals nums explitgads è l'autur s'orientà vi da las rutas da turas ch'ins chatta sin las chartas topograficas, en cudeschs d'excursiuns ed en guids da clubs. Il register alfabetic dals flums cuntegna las indicaziuns necessarias surda la muntada e la derivanza dals nums. 
Per quels che vulan savair dapli, cuntegna la publicaziun renviaments a la litteratura speziala.
En la part teoretica infurmescha l'autur sur da la furmaziun dal territori linguistic dal Grischun e sur da la sistematica che gida il filolog ad ordinar ils resultats da sia perscrutaziun. Uschia intervegn il laic per exempel ch'ins sutdivida ils nums geografics en duas gruppas principalas: en nums natirals e nums culturals.

Nums natirals
Cun nums natirals manegian ins nums che stattan en connex cun la furma d'ina cuntrada (culm, val, chavorgia, flum etc.) sco, era cun sia vegetaziun e fauna oriunda, pia cun la natira nun modifitgada dal carstgaun. In per exempels da tals nums: Giuvaulta, il num rumantsch per Rothenbrunnen en Tumlestga, sa cumpona da giuv e da aut. Il Schesaplana che dat en egl pervi da ses profil plat ha ses num da sassa (grippa) e da pla(u)n. 
En il num Scalära - la val nua che, tenor la ditga, ils nobels da Cuira expiavan lur putgads, chattain nus il pled scala, in renviament a la val en furma d'ina stgala: En Vulpera dentant sa zuppa la vulp, entant che Chantaluf lascha supponer ch 'i deva qua pli baud lufs che urlavan.

Nums culturals
Ils nums culturals cumpiglian tut las denominaziuns che han da far en il pli vast senn cun I'uman, cun sia lavur, sias experientschas e sia fantasia. In per exempels.
In'impurtanta gruppa entaifer ils nums culturals furman ils nums che stattan en connex cun l'urbarisaziun dat terren. Il pled latin runcare (zerclar), che ha da il rumantsch runcar, chattain nus en nums sco Runca, Runs, Runcalier, Rongellen etc.
Nums sco Cavrida, Cavadürli, Chavradüra, perencunter rinvieschan a runcadas. I deva numnadamain duas modas differentas da runcar: ins ardeva u scursava las plantas, quai che fascheva pirir ellas. Cunquai che era las chauras fan savens giu la scorsa da las plantas, han ins surpiglià il verb caprire / cavrir( dal latin, capra, rumantsch, chaura) per quellas lavurs da runcada. Nus al entupain en blers nums locals.
Mo ussa vulais vus segiramain anc savair tge che las strias en il titel han da far cun il Strelapass. En documents vegls ord il temp medieval cumparan ils nums Strial, Striaira; Striaera per la regiun dal Strelapass. Els derivan da striga / stria. Là nua ch'ins entaupa oz skiunz e viandants sautavan forsa ina gia las strias!
Quai ed anc bIer dapli pon ins leger en il pitschen cudesch dals nums retics d' Andrea Schorta. Tut quels che vulan scuvrir ina regiun betg mo chaminond vegnan ad esser engraziaivels per questa publicaziun che dat era al laic linguistic access ad ina cuntrada da nums fascinanta.